Rodzajniki w języku angielskim są szczególnie trudnym zagadnieniem językowym, które jest częstym źródłem problemów i frustracji wielu studentów. Podstawową przyczyną tego faktu jest nieobecność tego typu rodzajników w języku poslkim (ekwiwalentem mogą być co prawda słowa takie jak 'ten', 'ta', etc. nie oddaje to jednak dokładnie konstrukcji angielskiej.) Dodatkowo użycie rodzajników obwarowane jest znaczą liczną zasad i jeszcze większą liczbą wyjątków co znacznie utrudnia ich poprawne stosowanie. Na szczęście niepoprawne użycie rodzajnika w zdaniu nie ma dużego wpływu na znaczenie przekazu, zatem drobne błędy w tym obszarze językowym są raczej częste i dopuszczalne. W tym dziale przeanalizujemy dokładnie wszystkie typy rodzajników oraz omówimy ich zastosowanie w konkretnych sytuacjach. Przedstawione zostaną także niektóre wyjątki.
Rodzajniki w języku angielskim należą do większej grupy wyrazów, tzw. określników (determiners). (Do określników zaliczamy również zaimki dzierżawcze [my, his, etc.], zaimki wskazujące [this, that, etc.], oraz kawantyfikatory [all, none, etc.]. Wyróżniamy cztery typy rodzajników:
Rodzajniki nieokreślone (indefinite articles): a oraz an.
Rodajniki określone (definite articles): the.
Rodzajniki liczby mnogiej: some oraz any.
Rodzajnik zerowy (no article): czyli po prostu brak rodzajnika.
Jeśli chodzi o pozycję rodzajnika w zdaniu to typowo pojawiają się one na opczątku frazy nominalnej (noun phrase) przed przymiotnikami. Przykładowo: a beautiful day; the big man; some delicious cakes.
Rodzajniki określone w języku angielskim używane są w odniesieniu do rzeczy które znane są obojgu rozmówcom, zaś rodzajniki nieokreślone stosujemy w przypadku gdy nie są one znane żadnemu z rozmówców. Używamy ich także do określenia czy mówimy o rzeczach ogólnych czy szczegółowych.
Użycie rodzajnika a lub an zależy od wyrazu, który one poprzedzają. Jeśli zaczyna się on na spółgłoskę używamy rodzajnika 'a', kiedy zaczyna się na samogłoskę używamy rodzajnika 'an'.
Przykładowo:
a book
a house
an apple
an opera
Wybór rodzajnika jest tu zależny od wymowy wyrazu nie zaś od jego pisowni, kiedy zatem wyraz wymawiamy zaczynając od samogłoski stosujemy rodzajnik 'an' pomimo iż w pisowni wyraz zaczyna się spółgłoską:
an hour
an MP
Podobnie kiedy wyraz w pisowni zaczyna się na samogłoskę w wymowie zaś na spółgłoskę patrzymy zawsze na wymowę i używamy wtedy rodzajnika 'a':
a university
a union
Rodzajnik określony 'the' i pozostałe rodzajniki
Tego rodzajnika używamy kiedy odnosimy się do konkretnego obiektu, co do ktrego oczekujemy, że będzie on znany i zrozumiały dla naszego rozmówcy. Przykładowo: the sugar, the teacher, the cat. W pozostałych przypadkach stosujemy rodzajnki a,an, some, any lub nie używamy żadnego rodzajnika. Dokładne i szczegółowe omówienie zastosowań wszystkich rodzajników znajduje się w dalszej części tego artykułu.
Porównaj poniższe przykłady:
Can you give me the sugar bowl?[Czy możesz podać mi cukiernicę?] - Chodzi nam o konkretną cukiernicę, zapewne tę, która stoi na stole lub gdzieś w pobliżu.
We have to buy some sugarl. [Musimy kupić trochę cukru.] - Nie określamy jednej, konkretnej porcji cukru, musimy po prostu jakąś kupić.
He was praised by the maths teacher.[Został pochwalony przez nauczyciela matematyki] - Przez konkretnego nauczyciela, zapewne tego, który go uczy matematyki.
Our school needs a new maths teacher.[Nasza szkoła potrzebuje nowego nauczyciela matematyki.] - Potrzebuje jakiegoś nauczyciela, nie określamy jednego konkretnego.
The cat is sleeping on the sofa.[Kot śpi na kanapie.] - Konkretny kot, ten którego oczekujemy śpiącego na kanapie a nie jakiś obcy.
l like cats. [Lubię koty.] - Stwierdzenie ogólne, nie mamy na myśli konkretnych kotów.
Określenia ogólne i szczegółowe
Rodzajniki możemy stosować do pokazania, czy chodzi nam o rzeczy sprecyzowane i szczegółowe czy też mówimy o czymś ogólnie.
Przykładowo:
The children are in the living room. [Dzieci są w salonie] - Konkretne dzieci, zapewne nasze własne, wiemy o które dzieci chodzi.
Children like to play in the living room.[Dzieci lubią się bawić w salonie] - Dzieci ogólnie, nie mamy na myśli żadnych konkretnych.
There are some children in the living room.[W salonie są jakieś dzieci.] - Nie wiemy dokładnie co to za dzieci, ale odnosimy się do konkretnej grupy - dzieci w salonie.
W języku angielskim szczególne znaczenie ma, czy czasownik przed którym używamy rodzajnika należy do grupy czasowników policzalnych (countable nouns) czy czasowników niepoliczalnych (uncountable nouns). Więcej informacji na temat tych rzczowników można znaleźć w dziale rzeczowniki.
Rzeczowników policzalne w liczbie pojedynczej zazwyczaj poprzedzone są rodzajnikiem lub określnikiem. Przykładowo: a dog, the dog, my dog, this dog, every dog.
Rzeczowniki w liczbie mnogiej oraz rzeczowniki niepoliczalne mogą być poprzedzone rodzajnikiem lub określnikiem, jednak nie jest to konieczne.
Uwaga: Rzeczowniki w liczbie mnogiej nie mogą być poprzedzane rodzajnikami a/an (rodzajniki a/an są bowiem zblożone znaczeniowo do słowa 'jeden' lub 'pojedynczy'). Rzeczowniki niepoliczalne zazwyczaj równeż nie występują z tymi rodzajnikami, choć istnieją wyjątki od tej reguły, które omówimy w dalszej części tego atykułu.
Wyjątki - rzeczowniki niepoliczalne traktowane jako policzalne
Wiele z rzeczowników uznawanych normalnie za niepoliczalne możemy potraktować jako rzeczowniki policzalne kiedy chcemy wyrazić gatunek, rodzaj, typ lub porcję czegoś.
Przykładowo:
Oceans are filled with water.[Oceany są pełne wody] - water jest rzeczownikiem niepoliczalnym, zatem nie używamy rodzajnika.
Do you have a distilled water? [Czy masz wodę destylowaną?] - odwołujemy się do specjalnego typu rzeczownika - 'distilled water' - zatem możliwe jest użycie rodzajnika a/an.
Coffe is planted in Columbia. [Kawę uprawia się w Kolumbii] - 'coffe' jest rzeczownikiem niepoliczalnym.
I'd like three coffees. [Chciałbym trzy kawy] - Cofee występuje tu w liczbie mnogiej jako trzy porcje kawy.
Niektóre z normalnie niepoliczalnych rzeczowników posiada "częściowo policzalne" zastosowanie. Oznacza to, że nie mają one liczby mnogiej jednak można je poprzedzić rodzajnikami a/an. Ma to miejsce przeważnie kiedy używamy rzeczownika w znaczeniu szczegółowym a nie ogólnym.
Przykładowo:
She's been a great help. [Była bardzo pomocna]
You need a good sleep now. [Teraz musisz porządnie się wyspać]
I have a knowledge of surgery. [Znam się na chirurgii]
Uwaga: Od tej zasady istnieją pewne wyjątki i niektóre rzeczowniki niepoliczalne nie mogą być stosowane w ten sposób. Przykładem takich rzeczowników mogą być słowa weather lub progress.
Przykładowo:
We're having beautiful weather today. [Mamy dziś piękną pogodę]
We're having a beautiful weather.
She has made very little progress. [Poczyniła bardzo małe postępy]
She has made a very little progress.
Uwaga: rodzajniki a/an mogą być swobodnie używane przed kwantyfikatorami ilości, które poprzedzają rzeczownik niepoliczalny. Jest to zjawisko występujące w języku angielskim bardzo często gdy chcemy opisać konkretną ilość rzeczownika niepoliczalnego. Rodzajnik poprzedza wtedy nie rzeczownik a kwantyfikator.
Przykładowo:
Can I have water, please? [Czy mogę prosić o wodę?]
Can I have a glass of water. [Czy mogę prosić o szklankę wody?]
He was wearing armour. [Nosił pancerz.]
He was wearing a suit of armour. [Nosił pancerz.]
Uwaga: Pamiętaj, że rzeczowniki niepoliczalne w języku polskim nie muszą wcale być takie w języku angielskim i vice versa. Sztandarowym przykładem są tu słowa information i money, które choć policzalne w języku polskim nie są policzalne w języku angielskim. Zatem frazy takie jak an information lub a money są niepoprawne.
Omówimy teraz szczegółowo przypadki, w których stosować będziemy rodzajnik określony 'the'
Kiedy mówimy o rzeczach znanych naszemu rozmówcy ponieważ precyzujemy, o jaką rzecz nam chodzi:
Where did you buy the dress you are wearnig? [Gdzie kupiłaś sukienkę, którą masz na sobie?] - Precyzujemy o którą sukienkę chodzi - tę którą rozmówczyni ma na sobie.
Who' the woman that John is talking to. [Kim jest kobieta, z którą rozmawia John?] - John rozmawia tylko z jedną kobietą, więc wiadomo o którą chodzi.
Tell me the story about how you met your husband.[Opowiedz mi historię o tym jak poznałaś swojego męża] - jest tylko jedna taka historia.
Kiedy mówimy o rzeczach znanych naszemu rozmówcy ponieważ wspomnieliśmy już o nich wcześniej:
He's got two cars: a Ford and a BMW. The Ford is red and the BMW is black. [Ma dwa samochody: Forda i BMW. Ford jest czerwony a BMW czarne] - w 2-gim zdaniu odwołujemy się do konkretnych samochodów wspomnianych w zdaniu 1-szym.
What happened next? He gave the note to the soldier and was released. [Co stało się potem? Wręczył banknot żołnierzowi i został wypuszczony.] - dalszy ciąg opowieści, więc słuchający wie już o jakiego żołnierza i banknot chodzi.
Kiedy mówimy o rzeczach znanych naszemu rozmówcy ponieważ jest to oczywiste w danej sytuacji:
Did you close the door? [Czy zamknąłeś drzwi] - wiadomo o jakie drzwi chodzi.
John is in the bathroom. [John jest w łazience]
The dinner is in the microwave. [Kolacje jest w mikrofalówce]
Kiedy mówimy o rzeczach znanych naszemu rozmówcy ponieważ są to rzeczy unikalne i wyjątkowe, lub przynajmniej unikalne w naszym środowisku (jak rząd, szef w pracy, etc.) W takim przypadku użycie 'the' jest poprawne nawet jeśli rozmówca nie zna rzeczy, o której mówimy:
I haven't seen the sun for ages. [Od lat nie widziałem słońca] - jest tylko jedno słońce.
Aren't the stars beautiful?[Czy gwiazdy nie są piękne?]
Have you spoken to the boss?[Czy rozmawiałeś z szefem] - w pracy mamy tylko jednego szefa.
The police arrested an innocent man. [Policja aresztowała niewinnego człowieka.] - w naszym kraju jest tylko jedna policja.
The Chinese are grateful to us. [Chińczycy są nam wdzięczni] - jest tylko jeden naród chiński, lub mowa tu o konkretnej grupie chińczyków.
Have you never heard of the War of the Roses?[Czy nigdy nie słyszałeś o wojnie dwóch róż?] - była tylko jedna taka wojna, używamy rodzajnika 'the', choć rozmówca o niej nie słyszał.
Kiedy mówimy o zjawiskach fizycznych i rzeczach związanych ze środowiskiem naturalnym i przyrodą, o których wiemy, że są znane każdemu (jak deszcz czy wiatr):
I like singing in the rain. [Lubię śpiewać w deszczu]
The night is very cold. [Noc jest bardzo chłodna.]
The future is uncertain. [Przyszłość jest niepewna.]
The town is noisy and the country is not. [W mieście jest głośno a na wsi nie]
Uwaga: z rzeczownikami takimi jak np. nature, space, society nie używamy rodzajnika kiedy mają one znaczenie ogólne.
Kiedy mówimy o rzeczach w stopniu najwyższym (patrz. stopniowanie przymiotniów) oraz z przymiotnikami takimi jak same, next, last lub only oraz z liczebnikami porządkowymi (first, second, etc.):
He is the best tennis player. [Jest nalepszym tenisistą]
She is the oldest woman here. [Jest tutaj najstarszą kobietą.]
The next chaprer is about chemistry. [Następny rozdział jest o chemii.]
It's the last time I have done it. [Zrobiłem to ostatni raz]
We went to the same school. [Chodziliśmy do tej samej szkoły]
She's the only person I like. [Jest jedyną osobą, którą lubię]
He was the first president of Poland. [Był pierwszym prezydentem Polski.]
Kiedy używamy imienia lub określenia osoby i chcemy zasygnalizować, że jest ona znana lub sławna:
She married Tom Cruise, the actor. [Wyszła za mąż za Toma Cruise'a - tego aktora]
Did you ever meet Stephen King, the novelist? [Czy spotkałeś kiedyś Stephena Kinga - tego pisarza?]
Kiedy rzeczownik poprzedza zaimek dzierżawczy (my, his, etc.) lub zaimek wskazujący (this, that, etc.) nie używamy już rodzajnika 'the':
This is my father. [To mój ojciec.] - nie This is the my father.
I hate this movie.[Nie znoszę tego filmu] - nie, I hate the this movie.
W większości przypadków nie używamy rodzajnika 'the' przed nazwami własnymi (są od tej reguły pewne wyjątki, które omówimy nieco dalej) chyba że chcemy podkreślić, że ta osoba jest bardzo dobrze znana:
Frank lives in Warsaw. [Frank mieszka w Warszawie] - nie, Frank lives in the Warsaw.
Susan Dowland is a wife of John Browning. [Susan Dowland jest żoną Johna Browninga]
My name's George Bush. [Nazywam się George Bush]
Surely not the George Bush? [Z pewnością nie ten George Bush?]
Kiedy mówimy o rzeczach ogólnych nie używamy rodzajnika 'the'. Pamiętaj, że rodzajnik 'the' nie może oznaczać 'wszystkie':
Food is very cheap here. [Jedzenie jest tu bardzo tanie] - nie The food is very cheap here.
Men with long hair are really charming. [Mężczyźni o długich włosach są naprawdę czarujący.] - nie The men with long hair...
Rodzajnik the wymawiany jest jako
jeśli występuje przed wyrazem rozpoczynającym się na samogłoskę a wymawiany jako
przed wyrazem rozpoczynającym się na spółgłoskę.
Porównaj przykłady:
the book
the end
the sun
the ice
Uwaga: sposób wymawiania rodzajnika 'the' zależy od wymowy, a nie pisowni, następującego po nim wyrazu. 'The' wymawiamy jako
kiedy następujący po nim wyraz wymawiamy zaczynając od samogłoski, nawet kiedy w pisowni zaczyna się on na spółgłoskę:
the hour
- nie wymawiamy początkowej spółgłoski 'h'
the MP
Podobnie, rodzajnik 'the' wymawiamy jako
kiedy następujący po nim wyraz wymawiamy zaczynając od spółgłoski, nawet kiedy w pisowni zaczyna się on na samogłoskę:
the union
the one
Kiedy chcemy wraźnie zaakcentować rodzajnik 'the' lub kiedy się wahamy, wtedy rodzajnik 'the' wymawiamy jako
niezależnie od tego na jaką literę zaczyna się następny wyraz. Przykładem mogą być poniższe zdania:
He cannot be the Tom Hanks. [On nie może być tym Tomem Hanksem]
This place is called the... err... the Hub. [To miejsce nazywa się... eee... the Hub.]
Omówimy teraz szczegółowo przypadki, w których stosować będziemy rodzajniki nieokreślone 'a/an':
Kiedy mówimy o pojedynczej osobie lub przedmiocie, kiedy nasz rozmówca nie wie, którą z osób lub rzeczy mamy na myśli lub kiedy nie ma znaczenia o której konkretnie rzeczy lub osobie mówimy:
My sister is going out with a Spaniard. [Moja siostra chodzi z Hiszpanem] - rozmówca nie wie, o którego hiszpana konkretnie chodzi.
Can I borrow a pencil? [Czy mogę pożyczyć ołówek?] - nie ma znaczenia, który ołówek konkretnie.
She lives in a block of flats. [Ona mieszka w bloku]
Kiedy mówimy o każdym przedstawicielu danej klasy bądź grupy (zawodowej, zwierząt, ludzi, etc.):
A firefighter must be brave[Strażak musi być dzielny] - każdy strażak musi.
A puma can run very fast. [Puma potrafi szybko biegać] - każda puma potrafi.
A brand new car must be clean.[Nowy samochód musi być czysty]
Kiedy osoby lub przedmioty klasyfikujemy za pomocą czasownika lub spójnika 'as' używamy rodzajnika 'a/an' do określenia klasy bądź grupy, do której dana osoba lub przedmiot należą:
He is a policeman.[On jest policjantem] - nie He is policeman.
I want to become an actor. [Chcę zostać aktorem] - nie I want to become actor.
He was a good man all his life. [Był dobrym człowiekiem przez całe życie]
You can use this cup as an ashtray. [Możesz użyć tej filiżanki jako popielniczki] - nie You can use this cup as ashtray.
It cannot be used as a means of transport. [Nie może być użyty jako środek transportu.]
Rodzajniki a/an są zazwyczaj stosowane jedynie z rzeczownikami policzalnymi w liczbie pojedynczej (takie było zresztą pierwotne znaczenie słów a i an - oznaczały one po prostu 'jeden']. W liczbie mnogiej i z czasownikami niepoliczalnymi stosujemy ich odpowiedniki czyli some, any lub nie stosujemy żadnego rodzajnika:
We have met some very interesting people.[Spotakliśmy parę bardzo interesujących osób] - nie We have met a very interesting people.
Have you got any cigarettes?[Czy masz jakieś papierosy?] - nie Have you got a cigarettes.
Business usually work a lot. [Biznesmeni zazwyczaj dużo pracują] - nie A buisnessman...
There is still some milk left. [Ciągle zostało trochę mleka.] - nie there is still a milk left.
Wine is made of grapes [Wino robi się z winogron] - nie A wine is made of grapes.
Rodzajników a/an nie używa się z samym tylko przymiotnikiem (bez rzeczownika):
She is a beautiful girl. [Jest piękną dziewczyną.]
She is beautiful. [Jest piękna.]
She is a beautiful.
Rodzajników a/an nie używamy razem z zaimkami dzierżawczymi (possesives). Możliwe jest za to stosowanie konstrukcji a/an ... of mine/yours/hers etc.:
Dzwięku
nie wymawia się zazwyczaj przed samogłoskami stąd kiedy rodzajnik poprzedza wyraz rozpoczynający się na samogłoskę występuje on zawsze w formie an
.
Wybór rodzajnika jest tu zależny od wymowy wyrazu nie zaś od jego pisowni, kiedy zatem wyraz wymawiamy zaczynając od samogłoski stosujemy rodzajnik 'an' pomimo iż w pisowni wyraz zaczyna się spółgłoską.
Przykładowo:
an hour
an MP
Podobnie kiedy wyraz w pisowni zaczyna się na samogłoskę w wymowie zaś na spółgłoskę patrzymy zawsze na wymowę i używamy wtedy rodzajnika 'a':
a university
a union
Wśród pewnych osób istnieje tendencja do wymawiania rodzajnika 'an' zamiast 'a' przed słowami rozpoczynającymi się dzwiękiem /h/ kiedy pierwsza sylaba wyrazu jest nieakcentowana.
Przykładowo:
an hotel (najpowszechniejsza jest jednak forma a hotel)
an historical book (powszechne jest a historical book)
an houshold (akcentowana jest pierwsza sylaba!)
Rodzajnik 'a' jest w pewnych sytuacjach wymawiany jako
,
kiedy wahamy się co powiedzieć dalej, kiedy chcemy zaakcentować następujące po rodzajniku słowo lub kiedy pragniemy pokazać kontrast pomiędzy rodzajnikiem 'a' a rodzajnikiem 'the'.
Przykładowe zdania:
It was a... a book I think. [To była... książka, tak myślę.] - wahanie.
It's a solution - not the only solution. [To jedno z rozwiązań a nie jedyne.] - kontrast 'a' i 'the'.
Rzeczowniki w liczbie mnogiej oraz rzeczowniki niepoliczalne są w języku angielskim używane wraz z rodzajnikami 'some' i 'any' lub bez żadnego rodzajnika. To czy użyjemy rodzajnika czy nie w większości przypadku nie wpływa na znaczenie w żaden istostny sposób.
Porównaj zdania:
I have some milk in the fridge. [Mam trochę mleka w lodówce.]
I have milk in the fridge. [Mam mleko w lodówce.]
We don't have any eggs. [Nie mamy żadnych jajek.]
We don't have eggs. [Nie mamy jajek.]
Rodzajnik 'some' jest używany przede wszystkim w zdaniach twierdzących a rodzajnik 'any' w pytaniach i przeczeniach.
Przykładowo:
I drank some beer yesterday. [Wypiłem wczoraj trochę piwa.]
Did you drink any beer yesterday? [Czy piłeś wczoraj jakieś piwo?]
I didn't drink any beer yesterday. [Nie piłem wczoraj żadnego piwa.]
Różnice między rodzajnikami 'some/any' a brakiem rodzajnika
Kiedy używamy rodzajników 'some' oraz 'any' myślimy zazwyczaj o bliżej nieokreślonej ale jednak w jakiś sposób ograniczonej liczbie obiektów - kiedy nie wiemy jaka to dokładnie liczba, kiedy nie chcemy o niej wspominać lub kiedy jest ona nieistotna. Kiedy myślimy o nieograniczonej w żaden sposób liczbie obiektów lub w ogóle nie myślimy o ilości nie stosujemy wtedy rodzajnika przed rzeczownikiem.
Przykładowe porównania:
I have bought some fresh apples. [Kupiłem trochę świerzych jabłek.] - kupiłem pewną ilość, ale nie wiem ile dokładnie.
Great, I like apples very much! [Świetnie, bardzo lubię jabłka] - lubię wszystkie jabłka, nie myślę o żadnej konkretnej ich liczbie.
Would you like some tea? [Czy chciałnyś herbaty?] - pewną ilość, nieokreśloną dokładnie, tyle na ile osoba ma ochotę.
We have to buy tea, coffee and carrots. [Musimy kupić herbatę, kawę i marchew.] - nie interesuje nas ilość, skupiamy się na nazwaniu potrzebnych rzeczy.
Is there any water left? [Czy zostało trochę wody?] - czy została jeszcze jakaś jej ilość.
Is there water on Mars? [Czy na Marsie jest woda?] - nie interesuje nas ilość ale jej obecność.
Nie używamy rodzajników 'some' i 'any'' kiedy liczba obiektów jest jasno określona i sprecyzowana.
Przykładowo:
You've got some really beautiful paintings here.[Masz tu trochę naprawdę pięknych obrazów.] - nieokreśloną dokładnie ilość, ale nie wszystkie.
You've got really pretty fingernails.[Masz naprawdę ładne paznokcie] - określona dokładnie liczba paznokci - 10. Zdanie You've got some really pretty fingernails sugerowałoby, że tyko część z nich jest ładna.
Częstym błędem jest przekonanie, że użycie rzeczowników w liczbie mnogiej lub rzeczowników niepoliczalnych z rodzajnikiem 'the' jest torzsame z odniesieniem się do wszystkich elementów grupy reprezentowanej przez dany czasownik. Nie jest to prawdą, rodzajnik 'the' nie może być utorzasmiany ze słowem 'all' [wszystkie]. Aby odnieść się do wszystkich elementów grupy nie używamy po prostu żadnego rodzajnika.
Porównaj przykłady:
Take the newspapers from here, there's no place to sit down.[Zabierz stąd gazety, nie ma gdzie usiąść.] - nie wszystkie gazety jakie istnieją ale tylko te które zajmuja miejsce.
I don't read newspapers[Nie czytam gazet.] - nie czytam żadnych gazet, zatem brak rodzajnika.
The life of Brian was full of trouble. [Życie Briana było pełne kłopotów.] - całej jego życie, ale tylko to jedno konkretne - Briana.
Life is hard these days. [Życie jest trudne w dzisiejszych czasach] - każde życie, zatem brak rodzajnika.
The light in the theatre was very bright.[Światło w teatrze było bardzo jasne.] - konkrete światło - to w teatrze.
The spaceship was travelling faster than light.[Statek kosmiczny poruszał się szybciej niż światło] - niż każde światło, zatem brak rodzajnika.
Uwaga: Słowo most oznaczające [większość] występuje zawsze bez rodzajnika. Słowo most poprzedzone rodzajnikiem 'the' oznacza zupełnie co innego: the most = najbardziej.
Porównaj przykłady:
Most people in USA speak English. [Większość ludzi w USA mówi po angielsku] - nie wszyscy mówią, nieprawidłowa jest forma The most people in USA speak...
Most people
at the party were drunk. [Większość ludzi na przyjęciu była pijana.] - nie the most people at the party.
John is the most intelligent person in the group. [John jest najbardziej inteligentną osobą w tej grupie] - nie John is most intelligent.
The Roman Empire was the most powerful nation of ancient times. [Imperium Rzymskie było najpotężniejszym narodem starożytności.]
Istnieje więcej możliwości użycia 'most' w różnych konstrukcjach z rodzajnikiem i bez, nie będą one jednak szczegółowo omawiane w tym dziale.
Uogólnienie za pomocą liczby pojedynczej
W niektórych sytuacjach możliwe jest mówienie o rzeczach ogólnych za pomocą rzeczownika policzalnego w liczbie pojedyczej poprzedzonego rodzajnikiem 'the'. Jest to częste zwłaszcza w przypadku instrumentów muzycznych, naukowych, wynalazków i przedmiotów związanych z technologią:
School should pay more attention to the child. [Szkoła powinna częściaj zwracać uwagę na dziecko.] - na każde dziecko.
Life would be difficult without the telephone. [Życie byłoby ciężkie bez telefonu] - bez telefonów w ogóle a nie bez jednego, konkretnego.
The piano is more difficult than the guitar. [Fortepian jest trudniejszy niż gitara] - każdy fortepian jest trudniejszy niż każda gitara.
Uogólniać na podstawie jednego przedstawiciela całej klasy możemy też za pomocą rzeczowników policzalnych w liczbie pojedynczej poprzedzonych rodzajnikiem 'a/an'. Rodzajnik 'a/an' oznacza wtedy [jakikolwiek]:
Bringing up a child requires a lot of hard work.[Wychowanie dziecka wymaga dużo ciężkiej pracy] - wychowanie jakiegokolwiek dziecka.
A student is allowed to take every exam twice. [Student może zdawać każdy egzamin dwa razy.] - jakikolwiek student.
A kitten is blind when it is born. [Kocię jest śplepe zaraz po urodzeniu]
Uwaga: Nie możemy używać rodzajnika 'a/an' kiedy odwołujemy się do grupy jako całości a nie tylko pojedynczego jej reprezentanta:
The wolf is in danger of extinct. [Wilkowi grozi wymarcie] - nie A wolf is in danger...; wymarcie grozi wszystkim wilkom a nie jakiemuklowiek.
I don't like horses. [Nie lubię koni.] - nie I don't like a horse. Nie lubię wszystkich koni, a nie każdego z osobna.
Rzeczowniki ogólne i znane rozmówcy
Jak wspomniano wyżej, kiedy mówimy ogólnie o rzeczownikach niepoliczalnych i rzeczownikach w liczbie mnogiej nie używamy rodzajnika, zaś kiedy mówimy o rzeczach znanych naszemu rozmówcy stosujemy rodzajnik 'the'. Czasami jednak zdarza się, że oba przypadki zachodzą jednocześnie. Co wtedy?
Kiedy mowa jest o zjawiskach naturalnych bądź fizycznych, które są znane wszystkim ludziom, takich jak kilimat, pogoda czy inne elementy świata, który nas otacza stosujemy rodzajnik 'the'. Sugeruje to wpólne doświadczenie czegoś, np. wszyscy doświadczyliśmy padającego deszczu.
Przykładowo:
Polish people always complain about the weather. [Polacy zawsze narzekają na pogodę] - na pogodę ogólnie.
I like the mountains but the sea seem more attractive. [Lubię góry, ale morze wydaje mi się bardziej atrakcyjne.] - góry i morze ogólnie.
The trains in Poland are filthy. [Pociągi w Polsce są brudne]
Uwaga: Nie używamy rodzajnika z abstrakcyjnymi rzeczownikami takimi jak nature, space, society, kiedy mają one znaczenie ogólne.
Przykładowo:
Space is a great unknown[Kosmos to wielka niewiadoma] - nie The space...
The space in this warehouse is insufficient.[Przestrzeń w tym magazynie jest niewystarczająca.] - konkretny rodzaj przestrzeni - magazynowa.
The role of society in our life is enormous.[Rola społeczeństwa w naszym życiu jest ogromna] - nie The role of the society...
The society of students is very interesting. [Społeczność studentów jest bardzo interesująca] - konkretna społeczność.
I love nature. [Kocham naturę] - nie I love the nature.
The nature of man is full of surprises.[Ludzka natura jest pełna niespodzianek.] - konkretna natura - ludzka.
Rodzajnik 'the' jest często używany w odniesieniu do powszechnie rozpoznawalnych grup ludzi, takich jak np. narodowości, nawet kiedy mówimy o nich ogólnie. Możliwe jest również użycie 'the' przed przymiotnikiem w odniesieniu do grupy ludzi.
Przykładowo:
The Russians drink a lot of vodka. [Rosjanie piją dużo wódki]
The police is corrupted. [Policja jest skorumpowana]
More attention should be paid to the poor. [Więcej uwagi należy się biednym.]
Wyrażenia częściowo ogólne
Czasami może się zdarzyć, że natrafimy na wyrażenia, które wydają się nam ogólne ale jednak nie do końca. Przykładowo wyrażenia takie jak: 20th century history, art of the Renaissance czy rasism in USA; nie dotyczą one już całej histori, sztuki czy rasizmu w ogóle, ale są to wciąż bardzo szerokie pojęcia w porównaniu do np.: the history I studied yesterday, the art we saw at the gallery czy the rasism I had to face.
W takich połowicznie ogólnych wyrażeniach nie stosujemy przeważnie żadnego rodzajnika. Jednak kiedy po rzeczowniku następuje fraza zawężająca jego znaczenie (zwłaszcza kiedy poprzedzona jest słowem 'of') stosujemy rodzajnik 'the'.
Porównaj przykłady:
African mammals [ssaki afrykańsikie]
The mammals of Africa [ssaki afryki]
modern music [współczesna muzyka]
the music of the modern limes [muzyka wspłczesna]
Wyjątki i dodatkowe reguły
Popularne wyrażenia pozbawione rodzajników
W niektórych powszechnie używanych wyrażeniach związanych z miejscem, czasem bądź przemieszczaniem się rzeczowniki policzalne traktowane są jako niepoliczalne, a zatem nie występują z rodzajnikiem. Liczba takich wyrażeń jest zbyt duża by zaprezentować tu wszystkie pokażemy jednak cześć z nich, aby dać ci przynajmniej ogólne pojęcie:
to school, at school, in school (US), from school
o/at/from university/college (GB), to/in/from college (US)
to/at/in/into/from church
to/in/into/out of bed/prison
to/in/into/out of hospital (GB)
to/at/from work
to/at sea
to/in/from town
at/from home, leave home
leave/start/enter school/university/college
by day, at night
by car/bus/bicycle/plane/boat
on foot
by radio/phone/letter/mail
Uwaga: W przypadku nazw miejsc użycie rodzajnika lub jego brak może zmienić znaczenie wyrażenia.
Przykładowo:
I met him at university.[Poznaliśmy się na uniwersytecie] - w czasach kiedy byliśmy studentami.
I'm meeting him at the university.[Jesteśmy umówieni na spotkanie na uniwersytecie] - uniwersytet jest tylko miejscem spotkania.
My mother is in hospital[Moja matka jest w szpitalu] - jest pacjentką.
I was in the hospital visiting my mother. [Byłem w szpitalu odwiedzić moją matkę]
Uwaga: W American English rzeczowniki hospital i university nie są nigdy używane bez rodzajników.
Wyrażenia podwójne
Rodzajniki często pomija się w wyrażeniach podwójnych (z dwoma rzeczownikami obok siebie), zwłaszcza kiedy są one dodatkowo poprzedzone przyimkiem (preposition).
Przykładowo:
day after day
husband and wife
men and women
up and down
inch by inch
hand in hand
Dopełniacz saksoński
Rzeczownik, który występuje po rzeczowniku z tzw. dopełniaczem saksońskim (końcówka 's, np. mother's, John's) nie jest poprzedzany żadnym rodzajnikiem (tak samo jak kiedy rzeczownik poprzedzony jest zaimkiem dzierżawczym).
Przykłady:
the pen that belongs to Mary = Mary's pen (nie the Mary's pen lub Mary's the pen)
the
financial problems of our family = our family's financial problems
Jednak kiedy rzeczownik z dopełniaczem saksońskim wystepuje sam, bez poprzedzającego go rzeczownika możliwe jest użycie rodzajnika.
Przykładowo: the son of the boss = the boss's son.
Konstrukcja 'the... of a...'
Kosntrukcja 'the... of a...' pozwala zakwalifikować obiekt do danej grupy. Używamy wtedy zawsze zaimka określonego 'the', nawet jeżeli całe wyrażenie, które on poprzedza ma znaczenie nieokreślone.
Przykładowo:
The crime lab processed the hair of a woman. [Labolatorium kryminalistyczne przebadało włos kobiety]
We have found the missing part of an engine. [Znaleźliśmy barującą część silnika]
Rzeczownik określający rzeczownik
Kiedy rzeczownik w wyrażeniu jest określany przez inny rzeczownik rodzajnik przed pierwszym z rzeczowników jest pomijany.
Przykładowo:
music lessons[lekcje muzyki] - nie the music lessons.
body armour [kamizelka kuloodporna] - nie the body armour.
Rodzajniki z 'both' oraz 'all'
Rodzajnik określony 'the' często jest opuszczany po słowie 'both', ale nie jest to regułą i może on być po tym słowie swobodnie używany:
Both (the) brothers are lazy. [Obaj bracia są leniwi]
Both (the) captain and his daughter are in prison. [Kapitan i jego córka są w więzieniu.]
Rodzajnik określony 'the' często jest opuszczany także, kiedy znajduje się pomiędzy słowem 'all' a jakąś liczbą:
All (the) four suspects were arrested. [Wszyscy czterej podejżani zostali aresztowani]
All (the) sixteen students passed the exam. [Wszytkich 16 studentów zdało egzamin]
Rodzajnik 'the' jest zazwyczaj opuszczny również w wyrażeniach takich jak: all day, all night, all week, all year, all spring, etc.
Przykładowo:
I've been writing this all day. [Pisałem to przez cały dzień]
She's been abroad all summer. [Była za granicą przez całe lato]
Wyrażenia kind of/sort of/type of...
Rodzajnik nieokreślony 'a/an' jest zazwyczaj pomijany po wyrażeniach takich jak kind of, sort of, type of, variety of, itp.
Przykładowo:
What kind of paint is this?[Jaki to rodzaj farby?] - nie What kind of the paint...
We've offer a variety of products. [Oferujemy szeroką gamę produktów]
What type of person are you? [Jakim typem osoby jesteś?]
Wyrażenia amount of i number of
Rodzajnik określony 'the' jest pomijany po wyrażeniach amount of oraz number of.
Przykładowo:
The number of wounded soldiers is shocking. [Liczba rannych żołnierzy jest szokująca] - nie The nubmer of the wounded...
She couldn't believe the amount of money she found on her bank account.[Nie mogła uwierzyć w sumę pieniędzy jaką znalazła na swoim koncie bankowym]
Rodzajniki ze słowami man i woman
W przeciwieństwie do pozostałych rzeczowników policzalnych w liczbie pojedynczej słowa man i woman mogą być używane w znaczeniu ogólnym bez rodzajników.
Przykładowo:
Man and woman were created by God. [Mężczyzna i kobieta zostali stworzeni przez Boga]
Man and woman should be equal. [Mężczyzna i kobieta powinni być sobie równi]
We współczesnym angielskim istnieje jednak tendencja do poprzedzania słów man i woman rodzajnikiem nieokreślonym 'a' lub używania liczb mnogiej: men i women.
Przykładowo:
A man is noone without a woman. [Mężczyzna jest nikim bez kobiety]
Both men and women can be soldiers. [I mężczyźni i kobiety mogą być żołnierzami]
Uwaga: Słowo 'Man' (pisane z dużej litery!) jest w języku angielskim często jest używane w odniesieniu do całej ludzkości (podobnie jak słowo 'mankind'). W dzisiejszych czasach jego użycie może być przez niektórych uznane za przejaw seksizmu, doradzamy zatem ostrożność. Bezpieczniejsze znaczeniowo jest słowo humanity [ludzkość] lub humans [ludzie].
Przykładowo:
Who was the first man on the moon? [Kto był pierwszym człowiekiem na księżycu?] - był to akurat mężczyzna, więc takie zdanie wydaje się raczej neutralne.
When did Man first think about space travels?[Kiedy człowiek po raz pierwszy pomyślał o podróżach kosmicznych?] - przypisywanie takich myśli tylko mężczyzną może być już nieco ryzykowne.
When did humanity first think about space travels? - teraz jest bardziej neutralnie.
Dni tygodnia, miesiące i pory roku
Kiedy mowa jest o konkretnych dniach tygodnia czy miesiącach rodzajniki stosowane są normalnie według zaprezentowanych powyżej zasad:
It was a rainy Monday when I first saw her. [Po raz pierwszy zobaczyłem ją w deszczowy poniedziełek]
He recieved the results of his exam the Tuesday after he took it. [Dostał wyniki egzaminu we wtorek po tym jak go zdawał]
We're having a very cold September. [Mamy bardzo chłodny wrzesień]
It was the August when I quit my job. [To był ten sierpień kiedy rzuciłem pracę]
Kiedy mówimy o dniach bądź miesiącach, które poprzedzały lub nastąpią po obecnym dniu lub miesiący nie używamy rodzajników:
See you on Monday.[Do zobaczenia w poniedziałek] - w następny poniedziałek.
We will meet in June. [Spotkamy się w czerwcu] - w najbliższym czerwcu.
Last Sunday I was in Poznań.[W zeszłą niedzię byłem w Poznaniu]
They're leaving next January. [Wyjeżdzają w najbliższym styczniu.]
Kiedy mówimy ogólnie o porach roku możemy użyć rodzajnika określonego 'the' lub nie używać rodzajnika wcale, nie ma to większego znaczenia. Kiedy mamy na myśli konkretne pory roku powinniśmy użyć 'the.
Przykładowo:
I like Cracov in (the) winter. [Lubię Kraków zimą]
(The) summer is my favourite season. [Lato to moja ulubiona pora roku]
Do you remember
the summer we've met? [Czy pamiętasz to lato kiedy się poznaliśmy?]
The winter was particularly difficult during the war. [Podczas wojny zima była szczególnie trudna]
Uwaga: W American English rodzajnik 'the' jest zawsze używany przed słowem jesień: the fall. Dla przypomnienia, w British English jesień to 'autumn'.
Instrumenty muzyczne
Kiedy mówimy o umiejętności gry na jakimś instrumencie lub o instrumentach w ogóle używamy rzeczownika w liczbie pojedynczej poprzedzonego rodzajnikiem określonym 'the'. Istnieje jednak wiele wyjątków od tej reguły, zwłaszcza w odniesieniu do jazzu i muzyki pop oraz czasami do muzyki klasycznej.
Przykładowo:
The piano is a very heavy instrument. [Fortepian to bardzo ciężki instrument]
I can play the piano quite well. [Umiem grać na fortepianie całkiem nieźle]
Louis Armstrong played on trumpet. [Louis Armstrong grał na trąbce]
She studied oboe at the Royal Academy of Music. [Studiowała muzykę na Królewskiej Akademii Muzycznej]
Kiedy opisujemy samą czynność grania na instrumencie a nie umiejętność gry zamiast rodzajnika 'the' możemy zastosować rodzajnik nieokreślony 'a/an':
During the party Susan was playing a piano. [Podczas przyjęcia Susan grała na fortepianie.]
Telewizja, radio, kino i teatr
Kiedy mówimy o telewizji jako o medium czy formie rozrywki nie używamy rodzajnika określonego 'the' przed rzeczownikiem. Natomiast kiedy mamy na myśli sam odbiornik telewizyjny jako przedmiot, wtedy poprzedzamy rzeczownik rodzajnikiem.
Przykładowo:
My brother writes scripts for television. [Mój brat pisze scenariusza dla telewizji]
Hey, isn't is Richard on TV? [Hej, czy to nie Richard jest w telewizji?]
What's on TV tonight? [Co jest w telewizji dziś wieczorem?]
Oh no, the cat is sitting on the TV again! [O nie, kot znowu siedzi na telewizorze!]
We
bought a new TV. [Kupiliśmy nowy telewizor]
W przypadku kina, radia i teatru rodzajniki stosowane są normalnie, jednak mogą zostać one pominięte kiedy mam na myśli kino, radio bądź teatr jako formę sztuki lub profesję.
Przykładowo:
I like listening to the radio when I drive. [Lubię słuchać radia kiedy prowadzę]
It's great to go to the theatre from time to time. [Wspaniale jest
pójść do teatru od czasu do czasu.]
Cinema is completely different from theatre. [Kino jest zupełnie inne niż teatr.]
My uncle works in radio. [Mój wujek pracuje w radiu.]
Profesja i pozycja społeczna
W większości przypadków, kiedy opisujemy jaki zawód ktoś wykonuje poprzedzamy rzeczownik rodzajnikiem nieokreślonym 'a/an'. Przykładowo: She'a a lawyer. [Jest prawnikiem].
Rodzajnik określony 'the' jest używany w tytułach określających czyjąś pozycję, np. the queen, the president, the district attorney. Kiedy jednak po tytule następuje nazwa osoby noszącej dany tytuł, np. Queen Mary, President Clinton, nie używamy rodzajnika 'the'. Rodzajnika 'the' nie używa się także w dopełnieniu zdania, kiedy mowa jest o otrzymaniu unikalnej pozycji społecznej (jedynej w danym przypadku, jak np. król czy prezes firmy).
Przykładowo:
The queen was speaking with the president. [Królowa rozmawiała z prezydentem]
Queen Mary
was speaking with President Clinton. [Królowa Maria rozmawiała z prezydentem Clintonem]
He was appointed supervisor of the staff. [Został mianowany przełożony personelu]
He works as a supervisor of the staff. [Pracuje jako przełożony personelu]
He was elected President. [Został wybrany na prezydenta]
I have to see the President [Muszę się zobaczyć z prezydentem]
Wykrzyknienia (exclamations)
W Wykrzyknieniach używamy rodzajnika nieokreślonego 'a/an' przed rzeczowikami policzalnymi w liczbie pojedynczej kiedy pojawia się słowo 'what'. Rodzajnik 'a/an' nie moze być użyty w wykrzyknieniach z rzeczownikami niepoliczalnymi.
Przykładowo:
What a lovely dress! [Jaka piękna sukienka!] - nie What lovely dress!
What an idiot! [Co za idiota!]
What nonsense![Co za nonsens!] - nie What a nonsense!
What bad luck![Co za pech!]
Schorzenia
W British English nazwy chorób są zazwyzaj rzeczownikami niepoliczalnymi. W mowie potocznej rodzajnik określony 'the' może zostać użyty przed nazwami niektórych populranych schorzeń jak np. the flu [grypa], the mesles [odra]. W pozostałych przypadkach i w mowie formalnej nie używamy rodzajnika.
Wyjątkiem od tej reguły są rzeczowniki cold, toothache i headache (W American English także earache i backache), które są poprzedzane rodzajnikiem nieokreślonym 'a/an'.
Przykładowo:
I've got (the) flu. [Mam grypę]
Have you had tuberculosis? [Czy chorowałeś na gruźlicę?]
I've got (a) toothache. [Boli mnie ząb]
Części ciała
Kiedy mówimy o częściach czyjegoś ciała lub rzeczach do kogoś należących zazwyczaj używamy zaimków dzierżawczych a nie rodzajników.
Przykładowo:
Jane broke her leg. [Jane złamała nogę] - nie Jane broke the leg.
He was wearing his jacket.[Nosił swoją kurtkę] - nie He was wearing the jacket.
Kiedy jednak wspominamy o częściach ciała w wyrażeniach przyimkowych odnoszących się do dopełnienia w zdaniu (lub podmiotu w zdaniach w stronie biernej) stosujemu rodzajnik określony 'the'.
Przykładowo:
He was hit in the face. [Został uderzony w twarz]
Look me in the eyes! [Spójrz mi w oczy!]
Miary
Kiedy jedna jednostka miernicza jest powiązana z drugą w zdaniu, używamy rodzajnika nieokreślonego 'a/an':
60 kilometres an hour[50 km na godzinę] - używana jest też forma kilometres per hour.
Twelve dollars a pound.[12 dolarów za funt]
Twice a week. [Dwa razy w tygodniu]
a quarter of a litre. [Ćwierć litra]
Rodzajnik określony 'the' może zostać użyty w wyrażeniach rozpoczynających się słowem 'by':
I'm paid by the hour. [Płacą mi za godzinę]
Potatoes are sold by the kilo. [Ziemniaki są sprzedawane na kilogramy]
Nazwy miejsc i nazwy geograficzne
Następujące nazwy miejsc i nazwy geograficzne przyjmują rodzajnik określony 'the' przed rzeczownikiem:
morza i oceany (the Baltic Sea, the Pacific Ocean)
pasma górskie (the Himalayas, the Alps)
grupy wysp i archipelagi (the West Indies)
rzeki (the Rhine, the Thames)
pustynie (the Sahara, the Gobi)
unikalne obiekty geograficzne (the Arctic, the Channel)
obszary georgraficzne związane ze stronami świata (the Middle East, the West)
nazwy większości hoteli (the Grand Hotel, the Ritz)
nazwy większości kin i teatrów (the Odeon, the Grand Theatre)
nazwy większości muzeów i galerii (the British Museum)
Następujące nazwy miejsc i nazwy geograficzne nie przyjmują rodzajnika przed rzeczownikiem:
kontynenty (Africa, Asia)
kraje (France, Poland)
stany (Texas, California)
hrabstwa (Yorkshire)
miasta (Warsaw, New York)
ulice (Main Street, Royal Mile)
jeziora (Lake Michigan)
szczyty górskie (Mount Everest)
Wyjątkami są kraje: Netherlands, Lebanon i Gambia, które przyjmują rodzajnik 'the' oraz miasto Hague, które również poprzedza rodzajnik 'the'.
Jeżeli w nazwie własnej pojawiają się słowa takie jak republic, state, union to nazwa rozpoczyna się od rodzajnika 'the'.
Przykładowo:
the United States
the United Kingdom
the Peoplle's Republic of China
W British English w nazwach bydynków użyteczności publicznej i zabytkach raczej nie używa się rodzajnika 'the'.
Przykładowo:
Cambridge University - nie the Cambridge University
Manchester Football Club
Birningham Airport
Bristol Zoo
Winchester Abbey
St. Paul's Cathedral
W American English rodzajnik określony 'the' pojawia się w takich przypadkach dużo częsciej:
The San Diego Zoo
The Detroit City Council
Uwaga: O ile nazwy szczytów górskich nie przyjmują w angielskim rodzajnika to rodzajniki są często tłumaczone z nazw w innych językach, z wyjątkiem tych rozpoczynających się na Le Mont.
Przykładowo:
The Matterhorn (z niemieckiego Das Matterhorn)
Mont Blanc (z francuskiego Le Mont Blanc, więc bez rodzajnika w angielskim)
Tytuły gazet i magazynów
Tytuły gazet codziennych w większości przypadków zawierają rodzajnik 'the'.
Przykładowo:
The Times
The Sun
The Washington Post
Tytuły magazynów i miesięczników mogą pojawiać się bez 'the'.
Przykładowo:
Nature
New Scientist
Formy skrócone
Rodzajniki są przeważnie pomijane kiedy używany form skróconych takich jak np.:
Nagłówki gazet (man killed in car accident)
Nagłówki (Introduction, Chapter 1, Appendix A)
Podpisy zdjęć (refugees from Afganistan)
Ulotki, plakaty i notatki (Super Cinema, Ritz Hotel)
Instrukcje (press button carefully)
Numeracja i oznaczenia (Turn to page 25, Do you read me Flight 93?)
Pozycje słownikowe
Listy (clean house, make laundry, pay phone bill...)